Władza rodzicielska oraz jej ograniczenie lub pozbawienie

Władza rodzicielska to ogół praw i obowiązków, jakie mają rodzice wobec swoich małoletnich dzieci. Obejmuje ona w szczególności obowiązek i prawo do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka, z poszanowaniem jego godności i praw. W praktyce rodzic, któremu przysługuje władza rodzicielska, uprawniony jest do podejmowania decyzji dotyczących dziecka, takich jak zapisanie go do szkoły, na zajęcia, do lekarza, wyrobienie mu dokumentu (paszport, dowód osobisty), zezwolenie na wyjazd czy wychowanie w określonej wierze. Rodzic zobowiązany jest także do sprawowania pieczy nad dzieckiem – czyli do zapewnienia mu bezpieczeństwa, wychowania oraz troski o jego fizyczny i duchowy rozwój. Jeżeli dziecko posiada majątek, to rodzic zobowiązany jest również do sprawowania zarządu tym majątkiem.

Z zasady władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, jednakże zdarzają się sytuacje, w których uzasadnione jest jej ograniczenie lub nawet pozbawienie.

Ograniczenie władzy rodzicielskiej może nastąpić z przyczyn niezawinionych przez rodzica lub też może być skutkiem zawinionych działań (bądź też zaniechań) rodzica wobec dziecka.

Niezależnie od sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej (czyli nawet wtedy, gdy dobro dziecka nie jest zagrożone) sąd może ograniczyć Ci ją w sytuacji, gdy Ty i drugi rodzic żyjecie w rozłączeniu (po rozwodzie lub rozstaniu albo w sytuacji, gdy nigdy nie byliście parą) oraz nie potraficie się porozumieć w kwestiach dotyczących dziecka. Sytuacja taka często ma miejsce wówczas, gdy dziecko na stałe przebywa z jednym rodzicem i u niego ma miejsce stałego zamieszkania, a z drugim jedynie się widuje. W takich okolicznościach sąd wskazuje rodzica wiodącego, któremu będzie przysługiwała pełnia władzy rodzicielskiej i który może podejmować wszystkie decyzje, oraz rodzica, którego władza będzie ograniczona do prawa decydowania jedynie o ważnych kwestiach dotyczących dziecka, takich jak leczenie, edukacja czy wyjazd za granicę. W tych kwestiach rodzice nadal będą musieli współdziałać i razem podejmować decyzje.

Władza rodzicielska może Ci również zostać ograniczona, jeżeli dopuścisz się działań lub zaniechań godzących w dobro dziecka, w szczególności gdy będziesz dziecko zaniedbywał, narazisz je na niebezpieczeństwo, dopuścisz się wobec niego czynu zabronionego, nie dopilnujesz realizacji obowiązku szkolnego czy będziesz sprawował opiekę nad dzieckiem, będąc pod wpływem alkoholu lub środków odurzających. W takiej sytuacji sąd może ograniczyć Ci władzę na skutek wniosku złożonego przez drugiego rodzica albo działając z urzędu (jeżeli z jakiegokolwiek źródła dowie się, że dziecku dzieje się krzywda). Takie ograniczenie władzy może oczywiście nastąpić także w sprawie o rozwód, a jej uzasadnieniem będzie – oprócz rozstania rodziców – także zachowanie naruszające dobro dziecka. Często dzieje się też tak, że ograniczając władzę rodzicielską z powodu niewłaściwego zachowania rodzica, sąd jednocześnie poddaje jej wykonywanie stałemu nadzorowi kuratora sądowego.

Najsurowszą formą ingerencji sądu w wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dzieckiem jest jej pozbawienie, w konsekwencji czego rodzic (lub oboje) traci wszelkie prawa do dziecka i do stanowienia o jego losie. Następuje to wówczas, gdy władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody (np. porzucenie dziecka, wyjazd za granicę i brak kontaktu, ujawnienie się choroby psychicznej) albo jeżeli rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej (np. przemoc domowa, fizyczne lub psychiczne znęcanie się nad dzieckiem) lub w sposób rażący zaniedbują swoje obowiązki względem dziecka (np. niepłacenie alimentów, brak opieki i dbałości o dziecko), a także w sytuacji, gdy pomimo uprzedniego umieszczenia dziecka w placówce wychowawczej lub rodzinie zastępczej nie ustały powody, przez które dziecko tam trafiło (np. trwały brak zainteresowania). Decyzja o pozbawieniu władzy rodzicielskiej nie jest jednak nieodwołalna i w razie ustania przyczyny, która była jej podstawą, sąd może władzę rodzicielską przywrócić.

Musisz wiedzieć, że pozbawienie władzy rodzicielskiej nie pozbawia Cię automatycznie prawa do kontaktów z dzieckiem i nie zwalnia Cię z obowiązku łożenia alimentów na jego rzecz. Może zdarzyć się tak, że nie będziesz miał władzy rodzicielskiej, a jednak będziesz miał prawo widywać się z dzieckiem. Dlatego należy pamiętać, że jeżeli z jakichś powodów jeden z rodziców nie powinien mieć osobistej styczności z dzieckiem, to drugi musi złożyć do sądu wniosek o wydanie orzeczenia zakazującego tychże kontaktów. Obowiązek utrzymywania swojego dziecka ciąży jednak na rodzicu zawsze – niezależnie od tego, czy jest on pozbawiony władzy rodzicielskiej, czy nie, oraz czy ma prawo do kontaktów z dzieckiem.

Jeżeli z jakichś powodów władza rodzicielska nad dzieckiem ma Ci zostać ograniczona lub odebrana, to zachęcamy Cię do umówienia się na fachową poradę w naszej kancelarii, gdyż może się okazać, że dzięki odpowiedniemu podejściu i doświadczeniu będziemy w stanie Ci pomóc. Także w sytuacji, gdybyś chciał(a) złożyć wniosek o ograniczenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej drugiego rodzica, pomożemy Ci sporządzić takie pismo i przebrnąć przez całą sprawę sądową.